२०७३ सालमा कस्तो छ तपाईंको राशिफल ?

वर्षका ग्रहगोचर मध्यम रहनेछन् । अढैया शनिको प्रभाव आगामी फागुन ५ गतेसम्म रहनेछ । शनि दशमेश र एकादशेश भएकाले यसबाट हुने नकारात्मक प्रभावबाट दुर्घटनामा घाउचोट, हाडजोर्नीको दुखाइ, मिर्गौलामा समस्या आउने सम्भावना अधिक रहन्छ ।


खर्चको गति अनियन्त्रित हुने हुँदा आर्थिक कठिनाइले प्रशस्त मात्रामा सताउनेछ । नोकरी तथा राजनीतिमा आफूले गरेको उचित कामलाई गलत व्याख्या गर्दै मुद्दा–मामलामा फसाउन शत्रु सक्रिय हुनेछन् । पितालाई संकट आउने योग भए पनि साउन २२ गतेसम्म पञ्चम र माघ १ गतेदेखि फागुन २१ गतेसम्म सप्तममा वृहस्पतिले पूर्ण साथ दिने भएकाले समग्रमा त्यतिञ्जेलको समय शुभ रहनेछ । आम्दानीका अवसर पर्याप्त मिल्नेछन् ।

नवीन सन्तान हुने योगका साथै भएका सन्तानको उन्नति र प्रगतिले मन प्रफुल्ल रहनेछ । भाग्य बलियो हुनेछ, धर्ममा रुचि बढ्नेछ । धार्मिक यात्राका साथै विदेश यात्राका अवसर मिल्नेछन् । बौद्घिक कार्यमा सफलता मिल्नुका साथै राजनीतिक नियुक्तिको अवसर मिल्नेछ । व्यापार–व्यवसायबाट लाभ मिल्नुका साथै नोकरी र राजनीतिमा आएका समस्या पार लगाउन सकिनेछ । बिर्सिएर भुलेका मित्रहरूले याद गर्नेछन् ।

नयाँ मित्रको सहयोगमा धेरै काम हात पार्न सकिनेछ । विपरीत लिंगमा रहेको मित्रभाव प्रेममा परिणत हुनेछ । भइरहेको प्रेम अब वैवाहिक मार्गमा उन्मुख हुनेछ । असार, असोज, माघ, फागुन शुभ महिना, मार्ग, चैत अशुभ महिना रहनेछन्, अरू मध्यम रहनेछन् । ॐ नमः शिवाय मृत्युञ्जय महादेवाय नमोऽस्तुते यो मन्त्रको जप वर्षभरि नै गर्नुहोला ।

समग्रमा यो वर्ष मध्य रहनेछ । वर्षको सुरुदेखि नै केन्द्रादि दोषका साथै गुरु चण्डाल योग बनाएर चतुर्थ भावमा बसेको राहु र वृहस्पतिको प्रभावले माता–पितालाई कष्ट हुनेछ । घरेलु समस्या निकै बढ्ने एवं संयम नअपनाएमा घरै छोड्नुपर्ने स्थिति आउन सक्नेछ । सवारी साधनले दुःख दिनेछ, मित्रहरूसँग विवाद बढ्नेछ, विश्वासघातका कारण प्रतिष्ठित व्यक्तिको प्रतिष्ठामा आँच आउनेछ । बसाइँसराइको योग पनि प्रबल देखिन्छ ।

दुःखद यात्राहरू पनि गर्नुपर्नेछ । पतिपत्नीबीच विवाद बढ्नेछ, संयम नभएमा बिछोडको स्थिति आउन सक्छ । पेटसम्बन्धी रोगले सताउनेछ । मानसिक तनाव प्रशस्त मात्रामा बढ्नेछ । फागुन ५ गतेदेखि सुरु हुने अढैया शनिले स्वास्थ्यमा वाधा, लेनदेनमा विवाद बढाउने योग भए पनि साउन २२ देखि पुस २९ सम्म, फागुन २१ देखि सालभर पञ्चम गुरुको अनुकूलताले समय तपाइँको पक्षमा रहनेछ ।

आँटेका काम सजिलै बन्नेछन्, विद्यार्थी पढाइमा प्रगति गर्दै छात्रवृत्ति प्राप्त गरी स्वदेश वा विदेशमा पढ्ने अवसर मिल्नेछ । लेखक र साहित्यकार बौद्घिक वर्गका लागि पनि यो समय अति नै बलवान् रहनेछ । राजनीतिकर्मीहरू आफूले गुमाएको पद प्रतिष्ठा पुनस्र्थापित गर्नेछन् । किसान वर्गको कृषि उत्पादन राम्रो हुनेछ । व्यापारीहरूले व्यापारमा प्रशस्त लाभ उठाउनेछन्, सन्तान नभएकाहरूले सन्तान प्राप्त गर्नेछन् ।

नयाँ प्रेम हुने र पुराना प्रेमहरू वैवाहिक बन्धनमा बाँधिने योग छ । महत्त्वपूर्ण कामहरू यसै समयमा गर्नु होला । साउन, कात्तिक, चैत महिना बलवान् रहने र वैशाख, पुस कमजोर हुने अन्य महिनाहरू मध्यम रहनेछ । ‘ॐ ऐं ह्रीं क्लीं चामुण्डायै विच्चे नमःु मन्त्रको जप वर्षभरि नै गर्नु राम्रो हुनेछ ।

समष्टिमा यो वर्ष राम्रो छ । तृतीय राहु र गुरुले पराक्रम वृद्घि गर्नेछ भने छैटौं शनिले शत्रु निवारण गर्नेछ । आँटेका काममा सजिलै सफलता मिल्नेछ । नयाँ कामका अवसर पनि धेरै आउनेछन् । नोकरीमा पदोन्नति हुनुका साथै लाभप्रद स्थानमा स्थानान्तरण हुनेछ । राजनीतिमा ऐतिहासिक सफलता मिल्नेछ । सामाजिक कार्यमा सोचेभन्दा बढी सफलता मिल्नुका साथै राष्ट्रिय सम्मानसमेत प्राप्त हुने सम्भावना छ ।

विशेषगरी स्वास्थ्यसम्बन्धी अध्येतालाई अनुकूल समय जुरेको छ । उनीहरूले विशेष छात्रवृत्ति प्राप्त गरी स्वदेश विदेशमा अध्ययनका अवसर मिल्ने देखिन्छ । अन्य विषयका विद्यार्थीलाई सुअवसर मिल्ने र विदेश बसोवास गर्ने प्रयासमा भए सजिलै सफलता प्राप्त हुनेछ । बौद्घिक कार्यको उच्च मूल्यांकन राज्यबाट हुने योग छ ।

स्वदेशी व्यापार र वैदेशिक व्यापारमा लाभ मिल्नुका साथै कृषि, पशुपालन विशेष दूध तथा फलफूल उत्पादकका लागि यो वर्ष बलियो देखिन्छ । कलाकारहरूमा नाट्यकार, सिनेकर्मी र निर्माताहरूले ऐतिहासिक सफलता हासिल गर्नेछन् । घरघडेरी तथा सवारी साधन जोड्नका लागि समय राम्रो छ । मित्र तथा परिवारबाट सोचेजस्तै सहयोग पाउने योग छ । साउन २३ देखि पुस २९ सम्म र फागुन २२ देखिको समय प्रतिकूल हुनेछ ।

घरेलु समस्या अलि बढ्नेछ । मित्रहरूले साथ नदिने सम्भावना उत्तिकै देखिन्छ । पतिपत्नीबीचको सम्बन्धमा ह्रास आउनेछ । मनमा द्विविधा बढ्न थाल्नेछन् । यो समय अलि सचेत रहनुहोला । वैशाख, भदौ, मंसिर महिना शुभ रहनेछ । जेठ, माघ अशुभ रहनेछन् र अन्य महिना मध्यम देखिन्छन् ।

ग्रह गोचरले वर्षभरि नै साथ दिनेछ । द्वितीय गुरुले पराक्रमको गति बढाउँछ । बोलीको प्रभाव बढाउने हुँदा ठूला व्यक्तिहरूसँग संवाद गर्ने अवसर मिल्नेछ । कूटनीतिक कार्यमा लाग्नेहरूका लागि समय अनुकूल रहनेछ ।

कानुन व्यवसायीहरूले ऐतिहासिक सफलता हासिल गर्नेछन् । पत्रकार, ज्योतिषी, चिकित्सक, सैन्य पेसाकर्मीहरूका लागि वर्ष निकै फलदायी रहनेछ । धार्मिक व्यक्तिहरूले धार्मिक र सामाजिक कार्यमा ऐतिहासिक सफलता हासिल गर्नेछन् । तीर्थयात्राको अवसर पनि मिल्नेछ, वैदेशिक कार्यमा राम्रो सफलता मिल्नेछ ।

व्यापारमा सफलता मिल्नेछ । नोकरीमा पदोन्नति र लाभप्रद स्थानमा स्थानान्तरण हुने योग छ । राजनीतिमा गुमेको स्थान फर्काउनसम्म सफल हुनुहोला । आम्दानीको नयाँ स्रोत हात पार्न सकिनेछ । घरघरेडी तथा सवारी साधन जोड्ने अवसर मिल्नेछ । पढाइमा सफलता पाउन अलि परि श्रम गर्नुपर्ला, सन्तानहरूसँग विमति बढ्न सक्छ । शत्रुसितको प्रतिस्पर्धामा ऐतिहासिक विजय हासिल गर्दै निरन्तर अगाडि बढ्न सकिनेछ ।

विछोड भएको प्रेमबन्धन पुनः बाँधिने योग छ । पतिपत्नीबीचको सम्बन्ध सुमधुर हुनुका साथै विछोड भएको छ भने पुनर्मिलन हुनेछ । जेठ, असोज, पुस शुभ महिना हुन् भने असार, फागुन अशुभ र अन्य महिना मध्यम रहनेछन् । महत्त्वपूर्ण कामहरू शुभ महिनामा गरे बढी लाभ लिन सकिन्छ ।

यो वर्षको ग्रहगोचर मध्यम रहनेछ । वर्षारम्भमा अढैया शनि र राशिको गुरु तथा राहु, चतुर्थ मंगल र अष्टम शुक्रको प्रतिकूल प्रभाव रहेकाले समय प्रतिकूल रहनेछ । कुरा काट्नेहरू, झूटा आरोप लगाउनेहरू निकै सक्रिय रहनेछन् ।

आफूले गरेको सही कार्यलाई समेत गलत सावित गराउन शत्रुहरू लागिपर्नेछन् । मनमा चिन्ताले दरिलो डेरा जमाउनेछ । दाँतमुखमा पीडा हुनुका साथै अनावश्यक विवादको सामना पनि गर्नुपर्नेछ । घर झगडा तीव्र भई घरेलु समस्याले प्रशस्त मात्रामा सताउनेछ ।

परिवारहरू पनि विना कारण टाढिनेछन् । मित्रहरूलाई आफूले सहयोग धेरै गर्नुपर्ने बाध्यता तथा आफूले सहयोग नपाउने लक्षण पनि उत्तिकै देखिन्छ । साउन २३ गतेपछि समयमा धेरै सुधार आउनेछ । द्वितीय गुरुले बोलीको प्रभाव बढाउनुका साथै अरूलाई विश्वासमा लिएर अघि बढ्न सकिनेछ ।

पढाइमा सुधार आउनेछ । बौद्घिक कार्यमा अघि बढ्ने अवसर मिल्नेछ । शत्रुलाई परास्त गर्ने क्षमता वृद्घि हुनुका साथै मित्रहरूसँग सम्बन्ध सुधार्ने अवसर पनि मिल्नेछ । ठूला व्यक्तिहरूको सान्निध्यता प्राप्त भई आफूनिकट समस्या किनारा लगाउन सकिनेछ ।

सन्तानहरूको उन्नति एवं उहीहरूसँगको सम्बन्ध सुमधुर बन्ने योग छ । फागुन ५ गतेदेखि अढैया शनिको प्रभाव सकिने भएकाले समय अझ बलियो हुनेछ । असार, कात्तिक र माघ महिना शुभ महिनामा पर्दछ भने साउन र चैत महिना अशुभमा पर्दछन् । ॐ हँ हनुमते रुद्रात्मकाय हँ फट यो मन्त्रको जप वर्षभरि नै गर्नु होला ।

समष्टिमा यो वर्ष ग्रहगोचर मध्यम रहनेछ । वर्षारम्भमा बह्रौको राहु तथा गुरुको प्रतिकूलताले उच्च रक्त श्राव बढ्ने भएकाले मन विचलित हुनेछ । मुटु, मस्तिष्कमा पीडा हुनेछ । दुःस्वप्नहरू देखिने, राम्रोसँग निद्रा नपर्ने र स्वास्थ्य गडबड हुने योग छ ।

मित्र तथा परिवारहरूको समस्यामा श्रम, समय र पैसा सबै लगाउनुपर्ने तर जस भने नमिल्ने भएकाले मनको अशान्ति अरू बढ्नेछ । धेरै समय अरूको काम गरेर बित्नेछ । आफूलाई उपयोग गर्नेहरू धेरै हुनेछन् । पतिपत्नीबीच बुझाइको कमीले मतभेद बढ्नेछ ।

फागुन ६ गतेदेखि अढैया शनिले प्रवेश गर्नेछ । घरेलु समस्याले सताउनुका साथै मित्रहरूसँग विवाद हुने, शत्रुले आक्रमण गर्ने, झूटा आरोप–प्रत्यारोप लाग्ने भएकाले सकेसम्म थोरै बोल्नु उचित हुनेछ । आर्थिक कारोबारमा सकेसम्म अघि नबढ्नु नै बुद्धिमानी होला ।

साउन २३ देखि फागुन ४ गतेसम्म समय बलियो छ । पराक्रमको गति तीव्र हुनुका साथै आँटेका काममा सजिलै सफलता मिल्नेछ । नयाँ काम पाउने, अधुरा काम पूरा हुने तथा परिवारिक समस्या क्रमशः घटेर जाने योग छ । पढाइमा रुचि बढ्ने, सफलताले खुसी मिल्ने, बौद्घिक कार्यमा अघि बढ्दा उच्च सम्मान पाउने योग छ ।

व्यापारमा प्रगति हुनुका साथै स्वदेश तथा विदेशका व्यावसायिक र राजनीतिक यात्राको बलियो सम्भावना छ । पतिपत्नीबीच धमिलिएको सम्बन्ध पूर्णरूपमा संग्लिनेछ । बोलीको प्रभावले राष्ट्रिय, अन्तर्राष्ट्रिय व्यक्तिलाई प्रभाव पार्दै आफूलाई अग्रस्थानमा उभ्याउन सफल हुनुहोला । पहिलो भेटमै प्रेमको बन्धन बाँधिने योग छ । साउन, मंसिर र फागुन महिना शुभ फल दिने खालका छन् भने वैशाख, भदौ अशुभ फल दिने महिना हुन्, अरू महिना मध्यम रहनेछन् । ॐ गौरा माता भूव स्यातै स्वहाः यो मन्त्रको जप वर्षभरि नै गर्नुहोला ।

वर्षको ग्रहगोचर त्यति नराम्रो छैन । सुरुमा गुरुको र राहुको गोचर एकादश स्थानमा भएकाले आर्थिक उन्नति प्रशस्तै हुनेछ । छात्रवृद्घि प्राप्त गरी स्वदेश वा विदेशमा गएर अध्ययन गरी सफलता हासिल गर्नुका साथै बौद्घिक कार्यमा अघि बढ्दा उच्च सम्मान पाउने योग छ ।

पराक्रम तीव्र हुनुका साथै अधुरा काम बन्ने, नयाँ काम पाउने योगछ । शत्रुसँगको प्रतिस्पर्धामा आफ्नो जित सुनिश्चित हुनेछ । नोकारीमा गोपनीयताका साथ अघि बढ्दा सोचेजस्तै सफलता हासिल गर्न सकिनेछ । राजनीतिमा आफ्नो वर्चश्व कायम राख्न पनि गोपनीयता नै अपनाउनु पर्ला ।

व्यापारमा सफलता सोचेजस्तै मिल्नेछ । विदेशयात्राको अवसर मिल्नेछ । वैदेशिक व्यापारमा प्रवेश गर्ने अवसर मिल्नेछ । फागुन ६ देखि शनि शाढे सात हट्ने भएकाले मित्रहरू र परिवारको सहयोगमा सुधार आउनेछ । उच्च मनोबलका साथ अघि बढ्दा महत्त्वपूर्ण सफलता हासिल गर्न सकिनेछ ।

साउन २३ गतेदेखि फागुन ५ सम्म बाह्रौं गुरु र द्वितीय शनिको प्रतिकूलताले खर्च बढ्ने, विवाद बढ्ने, काममा अवरोध आउने, झूटा मुद्दामा फसाउने प्रयास गर्नेछन् । नोकरीमा आर्थिक हिनामिनाको आरोप लाग्ने सम्भावना छ । दाँत–मुखमा पीडा हुनुका साथै अरूबाट हुने तीव्र आलोचनाले मनोबल घट्नेछ ।

बोल्दा होस पुर्‌याउनुहोला । धनमाल चोरी हुनसक्ने भएकाले आफूलाई चनाखो राख्नुहोला । भदौ, पुस, चैत महिना राम्रो रहने र जेठ, असोज नराम्रो महिनामा पर्दछ अरू महिनाहरू मध्यम रहनेछन् । ॐ श्रीं ह्रीं क्लीं ग्लों गं क ए इ ल ह्रीं गणपतये हशकल ह्रीं वरवरद सकलह्रीं सर्व जनं मां वसमानाय स्वाहः यो मन्त्रको जप वर्षभरि नै गर्नु होला ।

यो वर्षको ग्रहगोचर यस प्रकार रहनेछ । मध्य साढे सातीको प्रभाव वर्षभरि नै कायम रहनेछ । जसले गर्दा हाडजोर्नी दुःख्ने, सेवकहरूबाट असहयोग हुने, निद्रा कम लाग्ने र जिउ पोल्ने समस्याले प्रशस्त मात्रामा सताउनेछ ।

केन्द्रादि दोषसहित गुरु चण्डाल योग बनाएर दशम स्थानमा बसेकाले पितालाई हानि पुर्‌याउनुका साथै आफ्नो मानप्रतिष्ठामा आँच आउनेछ । आफूले बोलेर आफैँ अप्ठ्यारोमा परिनेछ । धनमाल चोरी हुनसक्ने भएको आफूलाई सधैँ चनाखो राख्नुपर्ला । नोकारीमा बुद्घि नपुर्‌याएमा पदमुक्त हुने सम्भावनाका साथै अप्ठ्यारो स्थानमा स्थानान्तरण हुने योग छ । राजनीतिमा ठूलो संकटको सामना गर्नुपर्नेछ ।

सामाजिक कार्यमा समय, श्रम र द्रव्य लगाएर पनि आलोचित हुनुपर्नेछ । घरेलु समस्या बढ्दै जाँदा संयमित नभएमा घरै छोड्ने स्थिति आउन सक्नेछ । मित्र बनेर धोका दिनेहरू प्रशस्तै हुनेछन् । विश्वास धेरै गरियो भने धोका हुन सक्छ ।

आर्थिक कारोबार ध्यान नदिए ठूलै धनराशि फस्न सक्छ । साउन २३ गतेदेखि पुस २९ सम्म, फागुन २२ देखि यो वर्षभर गुरुको अनुकूलताले बोलीको प्रभाव सकारात्मक हुनुका साथै मनोबल पनि बढ्नेछ । अरूलाई विश्वास दिलाउन पनि सकिनेछ । पढाइमा तीव्रता आउनुका साथै बौद्घिक कार्यमा सफलता सोचेजस्तै मिल्नेछ । आम्दानीको स्रोत पर्याप्त फेला पर्नेछन् ।

सन्तानहरूको प्रगति र उनीहरूसँगको सम्बन्धमा अपेक्षित सुधार आउनेछ । वैशाख, असोज, माघ महिना शुभ रहनेछ । असार, कात्तिक अशुभ अरू मध्यम रहनेछन् । ॐ श्रीं ह्रीं क्लीं ग्लों गं क ए इ ल ह्रीं गण पतये हशकल ह्रीं वरवरद सकलह्रीं सर्व जनं मां वसमानाय स्वाहः यो मन्त्रको जप वर्षभरि नै गर्नुहोला ।

यो राशिलाई भाग्य भावमा रहेको गुरु, चतुर्थ भावमा रहेको उच्च शुक्र तथा पञ्चमा परेको बुधादित्य योग बलियो भएकोले मित्र तथा परिवारको सहयोग मिल्ने छ । बौद्घिक कार्यले मनोबल बढ्नुको साथै घर तथा सवारी साधन जोड्ने अवसर मिल्नेछ ।

भुलेका मित्रहरूले पुनः याद गर्नेछन् । नयाँ मित्रको आगमनले कामकारबाहीमा अघि बढ्न सजिलो हुनेछ । व्यापारमा सफलता सोचेजस्तै मिल्नेछ । विदेश यात्राको योग पनि बलियो छ । प्रेममा सफलता मिल्नुको साथै वैवाहिक चर्चा पनि अघि बढ्नेछ ।

भाग्य बलियो भएकोले नोकरीमा पदोन्नति र इच्छाअनुसार स्थानान्तरण पनि हुनेछ । सामाजिक कार्यमा निर्विवाद अघि बढ्ने अवसर मिल्नेछ । कृषि तथा पशुपालन फलफूल आदि उत्पादकका लागि समय अनुकूल रहे पनि साउन २३ देखि पुस २९ सम्म, माघ १ देखि फागुन २१ सम्म भने वर्षभरि रहने शनि साढे सातीको प्रभाव गुरुको प्रतिकूलताका कारण सबै काम खर्चिला र विवादयुक्त हुनेछन् ।

कुरा काट्नेहरू सक्रिय हुनेछन् । धनमाल हराउने बढी सम्भावना छ । कामको बीचमा प्रशस्त विघ्नबाधाको सामना गर्नुपर्नेछ । सेवकहरूबाट धोका हुने, दाजु–भाइहरूबीच द्वन्द्व हुने, हड्डी कमजोर हुनुका साथै शरीरमा शिथिलताले दरिलो डेरा जमाउनेछ । पढाइमा अवरोध आउनुका साथै उचित समयमा बुद्घिले काम नगर्दा आफूले गरेको निर्णय आफ्नै लागि हानिकारक बन्नेछन् ।

जेठ, कात्तिक, फागुन महिना राम्रो रहनेछ भने साउन र मार्ग महिना खराब रहनेछ, अरू महिना मध्यम रहनेछ । ॐ क्रीं क्रीं क्रीं ह्रीं ह्रीं हँ हुँ दक्षणे कालिके क्रीं क्रीं क्रीं ह्रीं ह्रीं हुँ हुँ स्वाहाः यो मन्त्रको जप वर्षभरि नै गर्नुहोला ।

यो राशिको लागि वर्षारम्भ भने खासै अनुकूल देखिन्न । वर्षारम्भमा एकादश शनि, मंगल र तृतीय उच्च शुक्रको अनुकूल प्रभाव रहे पनि आठौँमा गुरु चण्डाल योग बनाएर बसेका गुरु तथा राहुको प्रतिकूलताले स्वास्थ्य निकै कमजोर बनाउनेछ । विशेष मिर्गौलामा ध्यान दिनुहोला ।

आर्थिक कारोबार पटक्कै नगर्नु होला । अनावश्यक विवाद र फजुल खर्चले तनाव निकै बढ्नेछ । कामका बीचमा प्रशस्तै अवरोध आउनेछन् । दाजुभाइसँगको सम्बन्ध पनि बिग्रनेछ । सेवकहरू छन् भने उनीहरूले पनि धोका दिनेछन् । परम मित्रहरूले पनि शत्रुसँग तपाईंविरुद्घ हातेमालो गर्नेछन् ।

सवारीले पनि बेलाबेलामा धोका दिनेछ । नशाहरू कमजोर भई शरीरमा शिथिलता धेरै बढ्नेछ । आगामी फागुन ६ गतेदेखि साढे साती शनिको आरम्भ हुनेछ । पेटको रोग, मुटु–मस्तिष्कमा केही असजिलो महसुस हुने योग भए पनि साउन २३ देखि गुरुको अनुकूलताले भाग्य बलियो बनाउनुका साथै धार्मिक कार्य र सामाजिक कार्यमा ऐतिहासिक सफलता प्राप्त गर्न सकिनेछ । पराक्रमको गति तीव्र हुनेछ ।

सानै प्रयासले महत्त्वपूर्ण र ऐतिहासिक काम गर्न सफल भइनेछ । व्यापारमा लाभ मिल्नुको साथै यात्रा गर्ने अवसर पनि मिल्नेछ । नोकरीमा प्रगति हुनुका साथै नयाँ कामको अवसर पनि मिल्नेछ । राजनीतिमा गुमेको स्थान फर्काउन सफल हुनुहोला ।

कूटनीतिक क्षेत्रमा राष्ट्रको जिम्मेवारी पूरा गर्न सफल भई अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान पाउने बलियो सम्भावना छ । पढाइमा सोचेजस्तै सफलता मिल्नेछ, लेखन मार्गमा ऐतिहासिक सफलता प्राप्त होला । असार, मार्ग र चैत महिना राम्रो रहनेछन् भने भदौ र पुस महिना नराम्रो हुनेछ, अरू महिना मध्यम छन् । ॐ क्रीं क्रीं क्रीं ह्रीं ह्रीं हँ हुँ दक्षणे कालिके क्रीं क्रीं क्रीं ह्रीं ह्रीं हुँ हुँ स्वाहाः यो मन्त्रको जप वर्षभरि नै गर्नुहोला ।

वर्षको ग्रह गोचर समष्टिमा राम्रै रहनेछ । वर्षारम्भमा सप्तम गुरु, द्वितीयमा उच्च शुक्र, तृतीय उच्च सूर्य र बुधको अनुकूताले पराक्रम प्रशस्त मात्रामा बढ्नेछ । सानै प्रयासले पनि ठूला काममा सफलता हासिल गर्न सकिनेछ ।

तपाईंको लगनशीलता र इमानदारीको समाज र राज्य दुवै पक्षबाट उचित मूल्यांकन हुनेछ । सेवकहरूबाट राम्रो सेवा पाउने र दाजुभाइहरूले समेत सहयोग गर्ने भएकाले महत्त्वपूर्ण काम अघि बढाउन सकिनेछ । बोलीको प्रभावमा धेरै काम बनाउन सकिनेछ ।

शब्दकै आधारमा राष्ट्रिय–अन्तर्राष्ट्रिय व्यक्तिलाई आफ्नो पक्षमा पार्न सफल हुँदा मनोबल बढ्नेछ । कानुन व्यवसायी, ज्योतिष, वकिल, पत्रकार, शिक्षक, राजनेता, राजनीतिकर्मी र स्वास्थ्यकर्मीहरूले ऐतिहासिक सफलता प्राप्त गर्नेछन् । आयात–निर्यातको व्यापारमा राम्रो सफलता हासिल गर्न सकिनेछ । देशको प्रतिनिधित्व गर्दै विदेश जाने अवसर मिल्नेछ ।

प्रेममा सफलता मिल्नुका साथै वैवाहिक बन्धनमा बाँधिने सम्भावना पनि बलियो छ । घरघरेडी जोड्ने तरखरमा हुनुहुन्छ भने सजिलै प्राप्त होला । सवारी साधनको बन्दोबस्त पनि हुनेछ । नोकरीमा सबै समस्यालाई पार गर्दै आफ्नो लक्ष्यमा पुग्ने प्रयास पनि सफल हुने देखिन्छ । साउन २३ देखि पुस २९ सम्म गुरुको प्रतिकूलताले स्वास्थ्यमा बाधा, मनमा चिन्ता, काममा अवरोध आउनेछ ।

लेनदेनमा विवाद बढ्ने, अरूले कुरा काट्ने भएकाले गोपनीयतामा जोड् दिनुहोला । सकेसम्म आर्थिक कारोबारमा अघि नबढ्नु राम्रो हुनेछ । वैशाख, साउन, पुस महिना शुभ रहनेछन् भने असोज र माघ अशुभ रहनेछन्, बाँकी महिना मध्यम रहनेछन् ।

वर्षका ग्रहगोचर मध्यम रहनेछ । वर्षारम्भमा षष्ठ भावमा बसेको दशमेश राशि स्वामी गुरु तथा द्वितीया सूर्य, नवम भावमा रहेको शनि तथा मंगलले विवाद बढाउने, शत्रु बढाउने र रोग बढाउने काम गर्नेछ ।

नोकरीमा संकट आउनुका साथै राजनीतिमा पाएको सुविधा गुमाउनुपर्नेछ । विश्वास गरेकाहरूबाट धोका हुनेछ, घरेलु समस्याले सताउनेछ । मित्र तथा परिवारजनहरूका समस्यामा समय, श्रम, द्रव्यसमेत खर्च गरेर पनि अपजशको भागीदार हुनुपर्ला ।

सोच्ने शक्तिमा कमी आउनाले, समयमा निर्णय नहुने, समयमा निर्णय नहुँदा महत्त्वपूर्ण काम बिग्रनेछ । विश्वासमा धोका हँदा प्रतिष्ठामा आँच आउने, राजनीतिमा ठूलो समस्या आउनेछ । नोकारीमा एकपछि अर्को गर्दै धेरै समस्याको सामना गर्नुपर्नेछ । आफ्ना लगानीमा अरूले फाइदा उठाउने योग भए पनि २३ साउनदेखि बोलिको प्रभाव बढ्ने, मनोबल बढ्नेछ ।

ठूला व्यक्तिसँग अन्तरक्रिया हुने, राज्यले सम्मान गर्ने, रोकिएका कामहरू अगाडि बढ्नेछ । व्यापारमा सफलता मिल्ने, स्वदेश र विदेशको यात्रा हुने योग छ । नोकरीमा सबै समस्या पार गर्दै सफलताको मार्गमा उभिन सफल हुने, राजनीतिमा गुमेको स्थान पुनः प्राप्त हुनेछ । पढ्नका लागि छात्रवृत्ति र स्थानान्तरणको लागि विदेश यात्राको योग छ । आम्दानीका स्रोत पर्याप्त हात पर्ने योग छ ।

सामाजिक र राजनीतिमा आफूप्रति रहेको अविश्वास हटाउँदै अरूप्रति विश्वासी भई प्रस्तुत हुन सफल हुनेछ । प्रेम गर्ने अवसर मिल्नुका साथै वैवाहिक बन्धनमा बाँधिने प्रबल सम्भावना छ । जेठ, भदौ, माघ शुभ महिना हुन् भने कात्तिक, फागुन अशुभ महिना र अरू मध्यम रहनेछन् । ॐ श्रीं ह्रीं क्लीं ग्लों गं क ए इ ल ह्रीं गणपतये हशकल ह्रीं वरवरद सकलह्रीं सर्व जनं मां वसमानाय स्वाहः यो मन्त्रको जप वर्षभरि नै गर्नुहोला ।

ज्योतिषः ओजराज लोहनी 

काठमाडौं । २०६६ वैसाख २० गते बिहान करीब साढे नौ बजे मेरो मोबाइलमा प्रधानसेनापति (रुक्मागंद) कटवालको फोन आयो । म बागबजारस्थित आफ्नै घरमा थिएँ । उहाँ भन्दै हुनुहुन्थ्यो, ‘मलाई प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटार बोलाएको, भित्र म एक्लै छु । मलाई खतरा हुनसक्छ, सजग हुनू।।।।’

मैले तुरून्तै बालुवाटारस्थित प्रधानमन्त्री निवासको सुरक्षा टोलीलाई ‘प्रधानसेनापति त्यहाँ भित्र एक्लै हुनुहुन्छ, उहाँलाई केही नहोस्, परेमा तुरून्त रेस्क्यु गरिहाल्ने’ आदेश दिएँ ।

नजिकैको महाराजगन्जस्थित नं। १० वाहिनी ९विशेष फौज० लाई पनि त्यस्तै आदेश दिएँ । विशेष फौजकाहरू सिभिल पोशाकमा तुरून्तै प्रधानमन्त्री निवासवरपर पुगे । अरु पनि तयारी हालतमा बसे । म पनि तुरून्तै जंगी अड्डामा आफ्नो कार्यालय पुगिहालेँ र सबै ‘पीएसओज’ लाई बैठककक्षमा बोलाएँ ।

केही क्षणमा महारथी कटवाल आउनुभयो । उहाँका अनुसार, बालुवाटारमा ‘तपाईंले आजसम्म काम गर्नुभयो, त्यसको लागि धन्यवाद छ’ भन्दै एउटा पत्र थमाउन खोजे रे, उहाँले ‘यो के हो रु’ भन्दा अवकाशपत्र भने रे, त्यसपछि उहाँले भन्नुभयो रे, ‘म यहाँ अवकाशपत्र बुझ्दिनँ । उतै पठाउनू ।’

केही बेरमै फेरि पीएसओजलाई बोलाइयो । अनि दाहाल सरकारको वैशाख २० गतेको निर्णयबाट सैनिक ऐन– २०६३ को दफा ११ को उपदफा ३ बमोजिम २०६६ वैशाख २० गतेदेखि नै अवकाश दिइएको पत्र पढेर सुनाइयो । हामी हेराहेर भयौँ । यो अवस्थासम्म पीएसओजमध्येका दोस्रो वरीयताका बलाध्यक्ष रथी कुलबहादुर खड्का थिएनन् ।

केही बेरमा हामी आआफ्ना कार्यकक्षतर्फ लाग्ने क्रममा मैले बैठकमा उपस्थित सबै पीएसओज र अन्यलाई पनि ‘मेरो कार्यालयमा जाऔँ’ भनेँ । सबैजना आएर चिया पिइराखेका थियौँ, चार डिजिटलवाला मेरो आन्तरिक फोन बज्यो । उठाएँ, कुलबहादुरको रहेछ । उनले हामी सबैलाई आफ्नै कार्यकक्षमा बोलाए । आफूले कायममुकायम प्रधानसेनापतिको नियुक्ति लिएर आएको भने र पत्र पढेर सुनाए । अनि भने, ‘मलाई सबैले सहयोग गर्नुपर्छ ।’

हामीले सुनिरह्यौँ । त्यसपछि उनले सबभन्दा पहिला मलाई सोधे, ‘केही भन्नु छ रु’

मैले भनेँ, ‘संविधान र ऐन हेर्नपर्छ ।’

कुलबहादुरले अरुलाई पनि त्यही प्रश्न गरे । कसैले के, कसैले के भने । एकछिनमा हामीले उनको कार्यकक्ष छाडयौँ । सबै पीएसओजलाई प्रधानसेनापति कटवालबाट फेरि बोलावट भयो । बैठकमा कुलबहादुरलाई पनि बोलाइयो । प्रधानसेनापतिले कुलबहादुरलाई सोध्नुभयो, ‘तपाईं कहाँ जानुभएको थियो रु कसको आदेशले जानुभएको थियो रु’

कुलबहादुरले भने, ‘मलाई प्रधानमन्त्रीले बोलाउनुभएकोले बालुवाटार गएको थिएँ । त्यहाँबाट कायममुकायम प्रधानसेनापतिको नियुक्तिपत्र लिएर आएको छु ।’

कुरा के रहेछ भने, प्रधानमन्त्री निवास, बालुवाटारमा महारथी कटवाललाई एउटा कोठामा, कुलबहादुरलाई अर्को कोठामा राखिएको रहेछ । महारथी कटवाललाई अवकाशपत्र थमाएपछि कुलबहादुरलाई कायममुकायमको नियुक्तिपत्र दिने योजना रहेछ । कटवालले अवकाशपत्र बुझ्न इन्कार गरेर निक्लनुभएछ । कुलबहादुरचाहिँ कायममुकायमको नियुक्तिपत्र लिएर आएका रहेछन् ।

प्रधानसेनापतिसँगको दोस्रो पीएसओज बैठकबाट बाहिरिएपछि मैले सबै पीएसओज, उपत्यका पृतनापति, राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद् सहसंयोजक, उपरथी तहका सबै महानिर्देशक, प्राड विवाक प्रमुखलाई आफ्नो कार्यालयमा बोलाएँ । छलफल शुरु गरेँ । सबैलाई मेरै कार्यकक्षमा राखिराखेँ, कुलबहादुरकहाँ जान दिइनँ ।

यस्तैमा राष्ट्रपतिका स्वकीय सचिव ललित बस्नेतको फोन आयो । उहाँले भन्नुभयो, ‘राष्ट्रपतिज्यूले त्यहाँको स्थिति के छ, राइट इन्फर्मेसन के छ भनेर जान्न चाहनुभएको छ ।’

मैले भनेँ, ‘अवकाशपत्र आइसक्यो । प्रधानसेनापतिज्यू माथि आफ्नै अफिसमा हुनुहुन्छ । कायममुकायमको नियुक्तिपत्र ल्याएर रथी कुलबहादुर तल आफ्नै अफिसमा बसेका छन् । अरु सबै पीएसओज, उपत्यका पृतनापति, राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का सहसंयोजक, सबै उपरथी तहका महानिर्देशकहरू, प्राड विवाक प्रमुख र म मेरै अफिसमा छौँ ।’

ललित बस्नेतले केही बेरमा फेरि फोन गर्नुभयो । ‘के छ रु तपाईंकै कन्ट्रोलमा छ, हैन त रु’

मैले भनेँ, ‘छ । हामी सबै मेरै अफिसमा छौँ । कुलबहादुरलाई भेट्न कोही गएको छैन ।’

ललित बस्नेतसँग भएको संवादबारे मैले सबैलाई जानकारी गराएँ । कुलबहादुरले प्रधानसेनापति कटवालको विरोध गर्दै, मेरो बारेचाहिँ ‘त्यसले सक्दैन’ भन्दै, सबै जर्नेल, कर्णेल, अधिकृत, फौज आफ्नो पक्षमा छ, आफू मात्र सक्षम छु भनेर व्यापक प्रचारबाजी गर्दै आएका थिए । माओवादी सरकारलाई पनि उनले यस्तै विश्वास दिलाएका कारण सेनासँग कम सम्पर्क र कम जानकारी भएका राष्ट्रपति पनि केही अलमलमा हुनु स्वाभाविकै थियो ।

केही समयपछि ललित बस्नेतको फेरि फोन आयो । सोध्नुभयो, ‘राष्ट्रपतिज्यूले केही कदम चाल्नुभयो भने सेनाले थेग्न सक्छ कि सक्दैन रु’

मैले भनेँ, ‘सक्छ ।’

कुलबहादुरले आफ्नो कार्यकक्षमा उच्च तहका पीएसओज, उपरथीहरू आउँछन् कि भनेर दिनभरि कुरे । कोही गएनन् । अपराह्न ५ बजे कार्यालयबाट निस्किए । केही बेरपछि ललित बस्नेतले मलाई फेरि फोन गर्दै भन्नुभयो, ‘हामी तपाईंमाथि भर परेका छौँ । सफल भएन भने राष्ट्रपतिज्यू नैतिक सङ्कटमा पर्न सक्नुहुन्छ ।’

मैले आश्वस्त तुल्याएँ, ‘हामी सक्छौँ ।’

फोनमा १५–१५ मिनेटमा यस्ता कुरा भइरहे । अन्त्यमा, अबेर राति ललित बस्नेतले भन्नुभयो, ‘राष्ट्रपतिज्यूबाट उहाँलाई पत्र आउँछ ।’

मैले पीएसओज, डिभिजन कमान्डर, राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का सहसंयोजक, महानिर्देशकहरू, प्राड विवाक प्रमुख सबैलाई भनेँ, ‘राष्ट्रपतिज्यूबाट पत्र आउँदैछ । आएपछि म तुरून्त तपाईंहरूकहाँ पठाइहाल्छु । तपाईंहरूले पढ्नुस् ।’

अनि सबैलाई आआफ्ना कार्यकक्ष जान छाडिदिएँ ।

राति १०ः३० बजे प्रधानसेनापतिलाई पत्र आइपुग्यो । त्यसपछि मैले तुरून्तै बलाधिकृतको हैसियतले पत्रमा दस्तखत गरी ११स्५६ बजे राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्को सचिवालय, सबै विभाग, सबै पृतना हेडक्वार्टर्स, सबै महानिर्देशनालय, सबै निर्देशनालय, नं। १० वाहिनी ९विशेष फौज० अड्डा आदिमा निर्देशनरसन्देश पठाएँ ।

त्यसको आशय यस प्रकारको थियो– ‘सरकारबाट महारथी रूक्मांगद कटवाललाई प्रधानसेनापति पदबाट अवकाश दिइएको सन्दर्भमा सरकारमा सहभागी सबै दलको त्यसमा असहमति रहेको, एमालेले सरकारलाई दिएको समर्थन फिर्ता लिएको, नेपालको अन्तरिम संविधानले राष्ट्रपतिलाई संविधानरक्षक तथा नेपाली सेनाका सर्वोच्च परमाधिपति तोकेको अवस्थालाई दृष्टिगत गर्दा, प्रधानसेनापतिको अवकाश तथा नयाँ नियुक्ति संवैधानिक व्यवस्था अनुकूल नभएको र प्रक्रियागत रुपमा पूर्ण नभएकोले त्यसलाई अनुकूल र प्रक्रियागत बनाउन लेखिआएकोले राष्ट्राध्यक्ष र नेपाली सेनाका सर्वोच्च परमाधिपतिको हैसियतले राष्ट्रपतिबाट वर्तमान अवस्थामा यथावत् रुपमा नेपाली सेनाको प्रधानसेनापतिको हैसियतले निरन्तरता दिन निर्देशन भएको छ ।’
त्यतिन्जेल रातको साढे १२ बजिसकेको थियो ।

वैशाख २१ गते अपराह्न टेलिभिजनहरूमा प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालको राष्ट्रको नाममा सम्बोधन आयो । त्यो प्रत्यक्ष प्रसारण मैले पनि हेरेँ । उहाँले लामो भनाइपछि आफू नेतृत्वको सरकार छाडेको घोषणा गर्नुभयो । प्रधानसेनापति फाल्छु भनेर लाग्दा उहाँले आफ्नै प्रधानमन्त्री पद छाड्नपर्‍यो ।

प्रधानसेनापति कटवालको फरक रबैया
राष्ट्रपतिबाट प्रधानसेनापतिमा कटवालको थमौतीपछि मलाई बलाधिकृतको अलावा रथी कुलबहादुरको बलाध्यक्षको जिम्मेवारी पनि थप दिइएको थियो । कुलबहादुरलाई कुनै जिम्मेवारी दिइएको थिएन । १० बजे कार्यालय आउँथे, ५ बजे फर्किन्थे । अवकाशअघि लिनुपर्ने घरबिदासम्म लिएनन् । असार ६ गते अवकाश भएपछि घर बसे ।

कुलबहादुर घर बसेपछि चाहिँ महारथी कटवालको रबैया उल्टो देखिन थाल्यो । आउँदो साउन २४ गते एक महिनाको घरबिदा लिएर भदौ २४ गते अवकाश हुने प्रधानसेनापति जस्तो हैन कि, आफ्नो कार्यकालको बीचोबीचमा रहेको प्रधानसेनापति जस्तो ।

राष्ट्रपति र सबै राजनीतिक दल उहाँका पक्षमा, मित्रशक्तिहरू उहाँका पक्षमा, त्यसमाथि माओवादीले सरकार छाड्नपरेको अवस्था– यस्तो नाजुक परिस्थितिमा उहाँको उत्तराधिकारीले काम गर्न सक्दैन, उहाँको पदावधि थप्नैपर्छ जस्ता हल्लाहरू व्यापक हुँदै गए ।

मैले यसबारे सुनिश्चित हुन सेनामा भर्नाकालका मेरा साथी सहायक रथी विष्णुबहादुर गुरूङलाई आफ्नो कार्यालयमा बोलाएर भनेँ, ‘महारथी कटवालले पदावधि थप्न लागेको भन्ने हल्ला छ । उहाँसँग कुरा गरेर बुझ्नुस् न ।’

उनी कटवाललाई भेट्न गए र केही क्षणमा फर्के । विष्णुले सुनाए अनुसार, कटवालसँग केही बेर गफगाफ भएपछि उनले भनेछन्, ‘सर, धेरै समय छैन अब । आफ्नो पदावधि बढाउनेतिर हैन, आफ्नो उत्तराधिकारी छत्रमानलाई ग्रुमिङ गर्नतिर लाग्नुपर्‍यो नि ।’

जवाफमा महारथी कटवालले भन्नुभएछ, ‘एभ्रिबडी वान्ट्स मी टु कन्टिन्यु, ह्वाट क्यान आई डु रु’ ९सबैजना मेरो निरन्तरता चाहन्छन् त म के गरुँरु०

मैले कटवालको आशय बुझिहालेँ । पदावधि बढाउन उहाँले राष्ट्रपति डा। रामवरण यादवलाई व्यापक जोड गर्नुभएछ । राष्ट्रपतिले जवाफ दिनुभएछ, ‘यस्तो कल्पनै नगर्नुस् । सिस्टम अनुसार चल्नुपर्छ । सिस्टम अनुसार आउँछन्, जान्छन् ।’

प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपाललाई पनि यस विषयमा व्यापक दबाव दिनुभएको तर नमानेको जानकारी पनि मैले पाएँ । आफूकहाँ यो कुरा आउँदा रक्षामन्त्री विद्यादेवी भण्डारीले कटवाललाई भन्नुभएछ, ‘तपाईं एक दिन पहिला अवकाश हुन पनि पर्दैन, एक दिन बढी बस्न पनि मिल्दैन ।’

यही बेला नेकपा एमालेका नेता केपी ओली अचानक दिल्ली जानुभयो । यहाँ हल्ला चल्यो– उहाँ कटवालको पदावधि बढाउनेबारे भनसुन गर्न, लबिइङ गर्न त्यता जानुभएको हो । केही दिनमा फर्किनुभयो । मैले एकजना परिचित पत्रकारलाई यसबारे सोध्न भनेँ । उनले सोध्दा जवाफ पाएछन्, ‘नेपाली सेना वृद्धाश्रम हैन ।’

महारथी कटवालले बुझ्नुपर्ने कुरा के थियो भने, राष्ट्रपतिले नेपाली सेना जस्तो संस्थालाई माओवादी हस्तक्षेपबाट बचाउन ‘कदम’ चाल्नुभएको थियो । माओवादी महत्वाकाङ्क्षा बुझेका अन्य राजनीतिक दल पनि उसलाई साइजमा ल्याउन त्यो परिस्थितिमा प्रधानसेनापतिको पक्षमा लामबद्ध भएका थिए । कुनै व्यक्तिको समर्थनमा हैन कि, नेपाली सेना नामको संस्थाको साख जोगाउन ।

प्रधानमन्त्री नेपालसँग भेट
सरकारले महारथी रूक्मांगद कटवाल साउन २४ गतेदेखि अवकाश पहिलाको एक महिनाको घरबिदा बस्ने र मैले त्यही दिनदेखि कायममुकायम प्रधानसेनापतिको कार्यभार बुझ्ने निर्णय गरिसकेको भनेर मिडियामा आइसकेको थियो ।

तर, मलाई औपचारिक रुपमा केही भनिएको थिएन । त्यसको भोलिपल्ट प्रधानसेनापति कटवालले मलाई भन्नुभयो, ‘जाउँ हिँड, म प्रधानमन्त्रीसँग भेट गराइदिन्छु ।’

हामी सिंहदरबारतिर लाग्यौँ । प्रधानमन्त्री ९माधवकुमार नेपाल० सँगको भेटमा कटवालले मलाई औँल्याउँदै भन्नुभयो, ‘म, उस् छत्रमानलाई प्रधानसेनापति बनाउँदैछु ।’
प्रधानमन्त्रीले फिस्स हाँस्दै भन्नुभयो, ‘प्रधानसेनापति सरकारले बनाउने हो, तपाईंले हैन ।’

कटवाल सच्चिनुभयो, ‘हैन हैन, प्रधानसेनापतिको लागि सिफारिस गर्छु भनेको ।’

प्रधानमन्त्रीले भन्नुभयो, ‘हो, त्यसो भन्नुस् न ।’

केही समयपछि हामी जंगी अड्डातर्फै फक्र्यौं ।

कटवाललाई आखिर सरकार वा अन्य कसैबाट सहयोग भएन । उहाँको केही लागेन । केही दिनपछि साउन २४ गतेदेखि उहाँ घरबिदा बस्ने र मैले त्यही दिनदेखि कायममुकायम प्रधानसेनापतिको कार्यभार सम्हाल्ने सरकारी निर्णयको पत्र आयो । तर, उहाँले मलाई कार्यभार साउन २५ गतेको अपराह्न ५ बजेमात्र बुझाउनुभयो ।

शशि भवनमा डिनर
पूर्वप्रधानसेनापतिहरुसँग चिनाजानी, वर्तमान परिस्थितिबारे कुराकानी तथा जानकारी लिन प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपालले इच्छा गर्नुभयो । मैले २०६६ चैत १९ गते साँझ ७ बजेको लागि कार्यक्रम मिलाएँ ।

प्रधानमन्त्री नेपालले चिसो पेयपदार्थ र अरुले ड्रिङ्क्स लिनुभयो । पूर्वप्रधानसेनापति महारथी रूक्माङ्गद कटवालचाहिँ निकै ढिलो, करीब पौने एक घण्टापछि आउनुभयो । उहाँ प्रधानमन्त्री नेपालनजिकै बस्नुभयो ।

उहाँहरु दुई जनाबीच निकै बेर कुरा भइरह्यो । कटवालको स्वरचाहिँ चर्को हुँदै गयो । प्रधानमन्त्री नेपाल भने बिस्तारै शिष्ट तरिकाले नै बोलिराख्नुभयो । पछि कटवालको बोली यति चर्को हुँदै गयो, सबै पूर्वप्रधानसेनापतिहरुले चुपचाप त्यतै हेर्न थाल्नुभयो ।

कटवालले चर्को स्वरमा भन्दै हुनुहुन्थ्यो, ‘गट्स ९आँट० चाहिन्छ, गट्स चाहिन्छ ।’

प्रधानमन्त्री नेपालचाहिँ नरम र शिष्ट भाषामा बोल्दै हुनुहुन्थ्यो, ‘संविधान, ऐनले मिल्दै नमिल्ने काम कसरी गर्न सकिन्छ ?’

अनि कटवालले त्यही टोनमा भन्नुभयो, ‘त्यति नभए पनि तीन महीनामात्र भए पनि मेरो म्याद थपिदिएको भए म गरेर देखाइदिन्थेँ ।’

वातावरण असहज हुँदै गइराखेको थियो । सबै वाल्ल पर्‍यौँ । प्रधानमन्त्री नेपालले नमज्जा मान्नुभयो । त्यसैले हिँडी पनि हाल्नुभयो । तल गाडी चढ्ने ठाउँसम्म म र कमला पुर्‍याउन गयौँ । मैले माफ मागेँ ।

यसभन्दा पहिला कटवालले म्याद थपेर आफैँ प्रधानसेनापति भइरहन खोजेका विभिन्न कुरा मैले अरुका मुखबाट सुन्दै आएको थिएँ । उहाँ आफैँले भनेको चाहिँ यसअघि सुनेको थिइनँ । कटवाल आफैँले भन्नुभयो, प्रधानमन्त्री र पूर्वसेनापतिहरुकै सामुन्ने ।

सैनिक ऐनले प्रधानसेनापतिको कार्यकाल तीन वर्ष वा ६१ वर्ष उमेरको हद तोकेको छ । त्यही अनुसार उहाँले तीन वर्ष पूरा खानुभयो । तीन वर्षमा नगरेको कुनचाहिँ काम ‘तीन महिनामा गरेरै देखाइदिन्छु’ भन्नुभएको थियो, बुझिएन ।

(पूर्वप्रधानसेनापति छत्रमान गुरुङको प्रकाशोन्मुख पुस्तक ‘जनताको छोरो’ को सम्पादित अंश)

तर, त्यसपटक त परिस्थितिअसामान्यथियो। दुई पक्षीय सम्बन्धमातनाव बढ्दै गएका बेलापारवहन सन्धिको म्याद सकिनै लागेको थियो। नयाँदिल्लीले अवसरलाई हदैसम्मउपयोग गर्योय। आफ्नो खास चाहना प्रस्ट गरेन, म्याद सकिनलागेको सन्धिकार्यान्वयनमासिफारिस पनि गरेन, म्यादथप्नतयार पनिभएन। वार्ताको क्रमलम्ब्याउँदै लग्यो तर दुई पक्षीयवार्ताकाक्रममा गरेका कुराहरू रेकर्ड भएको माइन्युटमा भने सही गरेन।

यसैबीच राजनीतिबाट टाढा, पेसागत दृष्टिकोणबाट निर्देशितदुवै देशकाव्यापारीको समूह सक्रियभयो। दोहोरो कर नलाग्ने व्यवस्थागर्न नेपालमा रहेकाभारतीयव्यापारी र लगानीकर्ताले नयाँदिल्लीमादबाब बढाए। भारतको केन्द्रीय सरकारमाउनीहरूको प्रभाव निर्णायक छ भन्ने दृष्टान्तस्वरूप हस्ताक्षर गरेको मितिभन्दा एक महिनाअगाडिदेखि नै लागू हुने व्यवस्थासहितको दोहोरो कर नलाग्नेसम्बन्धी सम्झौतामा १९८८ डिसेम्बरमादुई देशबीच हस्ताक्षर भयो। तर,व्यापार सन्धिको मस्यौदामा भने 'निकट भविष्यमामन्त्री स्तरमा काठमाडौंमा दस्तखत हुने सहमति'मामात्रै समझदारी भयो। सचिवस्तरमा सहमतिभएपनिदबाब बढाएर थपमोलतोल गरेर आफ्नो रणनीति कार्यान्वयनगर्न सहमतिलिँदै भारतले मन्त्रीस्तरीय बैठकको मिति तय गर्ने इच्छा देखाएन। दिनबित्दै गए, अन्योल र आशंका बढ्न थाल्यो। ठिक त्यस्तै अवस्थामाभारतले नेपालसँगको सिमानामा दसवटा थप सुरक्षाचौकीको व्यवस्थागर्योो।

त्यसताका नेपालमानिकै श्रोताभएको अल–इन्डिया रेडियोको नेपाली सेवाबाट नेपालविरुद्ध समाचार, टिप्पणी र नाटकलगायतका प्रचारसामग्रीनियमित प्रसार हुनथाले। यसरी दुई देशबीचको सम्बन्धचारैतिरबाट बिग्रँदै गएको अवस्थामाअचानकभारतका परराष्ट्रमन्त्री पिभी नरसिंह रावमहाशिवरात्रिमापशुपतिनाथदर्शन गर्न केही घन्टाका लागि काठमाडौं आउने खबर भारतकाअखबारहरूमा छापियो। उहाँको चाहनाथाहा पाएपछि नेपालले औपचारिक निमन्त्रणा पनि पठायो। पशुपतिनाथको दर्शन गरेपछि दुई देशका परराष्ट्रमन्त्रीबीच वार्ता भयो। त्यस बेलाप्रधानमन्त्री राजीवगान्धीको नजिकमा परराष्ट्र राज्यमन्त्री नटवरसिंह थिए, नटवरसिंहलाई उपेक्षागर्ने क्रम सुरु भइसकेको थियो। त्यसै गरी नेपालका परराष्ट्रमन्त्री शैलेन्द्रकुमार उपाध्यायपनि दरबारबाट टाढिएका थिए। राजासँगमन्त्रीको भेट नहुने, खटनपटन आफू गर्ने तर जवाफदेहीभने मन्त्रीलाई बनाउने दरबारका सचिवहरूको हालीमुहालीबाट परराष्ट्रमन्त्री उपाध्यायआजितथिए। यसको जानकारी नयाँदिल्लीकाशक्तिकेन्द्र र अखबारलाई पनिथियो। उनीहरू भन्नथालेकाथिए, 'दिल्लीको कुरा गर्न आएका नेपालका परराष्ट्रमन्त्री र उच्चअधिकारीहरूलाई पर्याप्तअख्तियार थिएन।'

तर, राजीव मन्त्रिमण्डलका वरिष्ठ एवम्अनुभवी सदस्य रावको भूमिकान्यूनीकरण गर्नु बुद्धिमानी नभएपनि नेपालआएका रावको राजासँग भेट हुन सकेन। दरबारकाशक्तिशाली सचिवहरूले परिस्थितिको आवश्यकताबुझेर रावसित राजाको कुरा गराई गतिरोध हटाउने प्रयास गर्नुको सट्टा पशुपतिको दर्शन गर्न आएका रावलाई राजासँग भेटाउनुभन्दा प्रोटोकलको ठाउँमा राख्नु नै उचित ठाने। नेपालप्रति सहानुभूति राख्ने कूटनीतिक समुदायले पनि दरबारकै अर्घेलो ठहर्या्यो। रावअपमानितभएर फर्किए।

परराष्ट्रमन्त्री रावको नेपाल भ्रमणले दुई देशबीचको सम्बन्धमाजमेको बरफ पगाल्न सकेन बरु झन् कडा हुनथाल्यो। तर, व्यक्तिगतरूपमा रावकालागिभने त्यो भ्रमण विशेष उपलब्धिपूर्ण बन्यो। कट्टर धर्मावलम्बी रावले शिवरात्रिमापशुपतिनाथदर्शन गर्नुभयो, विधिपूर्वक पूजागर्नुभयो। प्रत्यक्षदर्शी सुरक्षामाखटिएका अधिकारीले दिएको जानकारीअनुसार पशुपतिनाथमामूलभट्टले रावलाई चन्दनको टीका र रुद्राक्ष–मालालगाइदिएर अबप्रधानमन्त्रीभएर दर्शन गर्न आउनुहोस् भनेकाथिए। राजीवगान्धीको नेतृत्व रहेको पार्टीका नेताले प्रधानमन्त्रीहुने सपना देख्नु पनि 'अपराध' ठहरिने भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसको संस्कृतिमा रावकालागित्यस्तो आशिषअनपेक्षित नै थियो। तर,नियतिको खेलले त्यो आशिष केहीवर्षपछि नै पूरा भयो। र, भारतीय राजनीतिमापहिलोपटक गैर नेहरू परिवारको नेतृत्वमापाँचवर्ष कांग्रेसको सरकार चलाउने पहिलो प्रधानमन्त्रीबन्नउहाँ सफलहुनुभयो।

रावको भ्रमणको ६ दिनपछि नै कलकत्ता विमानस्थलबाट १० जना नेपालीलाई परिचयपत्रनभएको आरोपमा नेपालफर्काइयो। त्यसको जवाफमा नेपालले पनिभारतीयनागरिकले परिचयपत्रबिना नेपालप्रवेशगर्न नसक्ने व्यवस्थालागू गर्योफ। भारतले सचिवस्तरमा हस्ताक्षर भएको पारवहन सन्धिमामन्त्रीस्तरमा हस्ताक्षर हुननसके सन्धिको म्यादसँगै त्यसकाव्यवस्थापनिखारेज हुने चेतावनीदियो। त्यसलगत्तै सन्धिको म्याद सकिएपछि भारतले नेपाललाई पेट्रोलियमपदार्थ आपूर्ति गर्न नसक्ने र अबदेखि व्यापार र पारवहन सम्झौता एउटै गर्ने सूचनादियो। त्यसपछि नेपालले सचिवस्तरमा सहमतिभइसकेको पारवहन सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्न भारतीयमन्त्रीलाई निमन्त्रणा पठायो। तर, भारतले मन्त्रीस्तरीय वार्ता हुनुअगाडि नेपालले केही निर्णय लिनुपर्ने पूर्वसर्त राख्यो। त्यहीखिचातानीमा २०४५ चैत १० गते नेपाल–भारतबीचको पारवहनसम्झौताको म्याद सकियो। भारतीय परराष्ट्र मन्त्रालयकाप्रवक्ताले सम्झौतानवीकरण हुननसक्नुको दोष नेपालमाथिलगाउँदै भने, 'नेपालले भारतको चासोलाई सम्बोधन गरेन।' यसका साथै कोइला, मट्टीतेल, चिनीजस्ता वस्तु आयातगर्न नेपाललाई दिँदै आएको विशेष सुविधापनि रद्द गरेको घोषणा भयो। भारतीय परराष्ट्र मन्त्रालयसँग निकट सम्बन्धभएका एक पत्रकारले आर्थिक नाकाबन्दीलगाउनुको औचित्य साबित गर्न खोज्दै लेखे, 'यदि नेपालले चीनबाट एके–४७ राइफल, क्षेप्यास्त्र र एन्टी एयरक्राफ्ट गननल्याएको भए यो संकट आउने थिएन।' तर,अनुभवहरूले के सिद्ध गरेका छन् भने भारतलाई आफ्नो निश्चितअभिप्रायले नेपाललाई कुनामा घचेट्नु नै थियो। यो नभए अर्को निहुँ निकाल्थ्यो।

(पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री पाण्डेको शुक्रबार विमोचितआत्मकथा 'राजनीति र कूटनीति' को सम्पादितअंश) 

नारायण पंगेनी,
सेवा ठप्प पारी सडक आन्दोलनमा उत्रिएका मेनपावर व्यवसायीहरुले झण्डै २१ दिनपछि सेवा सूचारु गरे । सरकार र ब्यवसायीबीच मध्यरातमा ३१ बुँदे सहमति भएपछि ब्यवसायीहरुले आन्दोलन रोकेर आफ्नो ब्यवसाय शुरु गरेका हुन् । तर, मेनपावर व्यवसाय खुले पनि सरकार र व्यवसायीवीचको सहमतिले कसको बढी हित गर्छ भन्ने बहस सकिएको छैन । 

Mount Everest, the world's highest peak, was moved three centimeters southwest by the 7.8-magnitude earthquake that devastated Nepal in April, Chinese authorities say.