दिदी बहिनी खोज्दै रानीपोखरी
नारायण पंगेनी
काठमाडौ, ३० कार्तिक । हिन्दु नेपालीहरुको दोस्रो ठुलो चाड तिहारको अन्तिम दिन विहिवार दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाइको सुख, समृद्धि एवम् दीर्घायुको कामना गर्दै निधार सप्तरंगी टीका लगाई दिएर भाइटीका मनाए । विहिवार विहान ११ बजेर २३ मिनेटको उत्तम साइतमा दिदी बहिनीहरुले आफ्ना दाजुभाईहरुको निधारमा सप्तरंगी टिका लगाई दिए । तर दिदी बहिनी नहुनेहरु भने विहानैदेखि दिदीबहिनी खोज्दै रानीपोखरी पुगे । रानीपोखरीको मन्दिरमा पुगेपछि भने थुप्रै दिदी बहिनीहरु भेटिए ।
मदन गौतम जस्तै दाजुभाई तथा दिदी बहिनी नहुनेहरुले वर्षको एक दिन भाइटीकाकै दिन मात्रै खुल्ने रानीपोखरीको यमलेश्वर मन्दिरमा आएर टिका लगाए । सांस्कृतिक परम्पराहरुको देखासिखी गर्दै आफू पनि टिका लगाउन आएको काठमाडौमा प्राध्यापन पेशा अंगाल्दै आएका बाराका योगेन्द्रप्रसाद शाहको भनाई छ ।
भाइटीका लगाई दिनु अघि दिदीबहिनीले यमराजको पूजा गरी आफ्ना दाजुभाइलाई धार्मिक विधिअनुसारको मण्डप बनाएर अष्टचिरञ्जीवीको पूजाका साथ त्यसमा कहिल्यै नसुक्ने तेलको घेरा लगाई नओइलाउने दुबो, मखमली र सयपत्री फूलको माला, सप्तरङगी टीका लगाइदिएर दिर्घायुको कामना गर्ने गर्दछन् । भाइटीकामा दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाइलाई मिठाइ, फलफूल, ओखर, कटुस र मसलाका साथै सेलरोटी दिने तथा दाजुभाइले आफ्नो गच्छे अनुसारको दक्षिणा तथा उपहार दिने प्रचलन रहि आएको छ ।
भाइटीकाको दिन विहिवार विहान ५ बजेदेखि खुलेको यमलेश्वर मन्दिरमा भाइटीका लगाइदिने दिदीबहिनीहरु लस्करै देखिन्थे । दिदी बहिनी नहुनेहरुलाई भाइटीका लगाईदिन पाउदा खुशी लाग्ने भएकैले गर्दा सानैदेखि नै यो मन्दिरमा भाइटीका लगाइदिने गरेको रविना कपाली बताउछिन् । हुन त दाजुभाई नहुने दिदी बहिनीहरुले भाइटीका लगाइदिने भएपनि दाजुभाई नहुने दिदी बहिनीहरु मात्र होइन, दाजु भाइ भएका दिदी बहिनीहरुले पनि मन्दिरमा आएकाहरुलाई भाइटीका लगाइदिने गर्दछन् । दिदीबहिनी नहुनेहरु भाईटीका लगाएपछि भावुक हुने गरेको कपाली बताउछिन । भाइटीका लगाएकाहरुले धेरै वर्ष पछि पनि फोटो ल्याएर भेट्ने समेत गरेको उनी बताछिन् ।
तिहार हिन्दु नेपालीहरुको दोस्रो ठूलो चाड हो । तिहारमा भाइटीका गरिनुका साथै दीपावली गर्ने तथा देउसी भैलो खेल्ने जस्ता चलनले गर्दा पनि तिहारको रौनक छुट्टै देखिन्छ । तर तिहारकै अवसरमा जुवातास खेल्ने जस्ता विकृतिहरु पनि उत्तिकै छन् । त्यसैले संस्कृतिलाई बचाई राख्नु उचित भएपनि विकृतिहरुलाई हटाउदै जानु अपरिहार्य छ ।